Te Oatitanga Wharepukapuka Iwirau IFLA/UNESCO: Te Wharepukapuka Iwirau – te tomokanga ki tētahi hapori ahurea matahuhua e kumanutia ai te kōrero
Loading...
Date
Authors
International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)
UNESCO
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)
Abstract
E noho ana ngā tāngata katoa i tētahi hapori e piki haere nei, e piki haere nei te matahuhua o tōna ahurea. Koni atu i te 6,000 ngā reo huri noa i te ao. Ia tau kei te kaha haere te hekenga tāngata o te ao, ka mutu ko te hua e puta nei, kei te piki haere ngā tāngata he tuakiri tuatinitini ō rātou. Nā te hūnuku ā-taiao, te piki haere o te hekenga, te kakama haere o te whakawhiti kōrero, te ngāwari o te ikiikitanga me ērā atu o ngā āinga o te rautau rua tekau mā tahi i nui ake ai te matahuhuatanga o te ahurea i ngā whenua maha kāore pea i pērā i mua, kāore rānei i pērā rawa te matahuhua i mua. Kia whakamahuki ake, ko te “Ahurea Matahuhua”, ko te “Iwirau” rānei, e kōrero ana mō te noho tahi me te mahi tahi a ngā ahurea rerekē i runga i te rangimārie. Ā, “ko te ahurea, he huinga anō o te taha wairua, taha rawa, taha hinengaro me te taha kare ā-roto o te hapori, o tētahi rōpū ā-iwi rānei, ā, e rarawhi ana i ngā toi, ngā tuhinga kōrero, ngā āhua noho; arā, te āhua o te noho tahi, ngā pūnaha uara, ngā tikanga me ngā whakapono”. He tūāpapa te ahurea matahuhua, te iwirau rānei o tō tātou kotahitanga i roto i ō tātou hapori o te wā kāinga, o te ao whānui anō.
Nā te mea ko te ahurea me te reo matahuhua te tāhuhu kotahi o te uri tangata, kia kaha te whakaāhuru, kia mau ai, kia whita hei painga mō te marea. He pūtake tēnei i waenganui i ngā tāngata mō te whakawhitiwhiti, te whakaihu waka, te auaha me te noho tahi i runga i te rangimārie. “Ko te kauanuanutanga mō te matahuhua o ngā ahurea, te manawanui, te whakawhiti kōrero me te mahi tahi, i runga anō i te ngākau whakapono me te māramatanga o tētahi ki tētahi, koia ētahi o ngā pou matua e tū tonu ai te rangimārie me te whakamaru ā-taiao.” Nō reira e tika ana anō mā ngā momo wharepukapuka katoa e whakaata, e tauwhiro, e whakatairanga te ahurea me te reo matahuhua ā-taiao, ā-motu, ā-takiwā hoki. Mā konei e kaha ake ai te whakawhiti kōrero ā-ahurea me te raraunga hihiri. Nā te mea e mahi ana ngā wharepukapuka mō ngā hapori me ngā hiahia kanorau, he pūtahi te wharepukapuka mō te ako, te ahurea me te pārongo. I roto i tā rātou poipoi i te matahuhua o te ahurea me te reo, e ākina ana ngā wharepukapuka e tā rātou herenga ki ngā mātāpono o ngā wāteatanga tūturu me te tōkeke o te whakaurunga ki te pārongo me te mātauranga mō te katoa, i runga tonu i te whakaaro nui ki te tuakiri ahurea me ngā uara.